هر ساله طي مراسمي ، ديدار از طلوع خورشيد انقلاب تابستاني و پاسداشت آيين‌هاي کهن آغاز تابستان، در چارتاقي نياسر با حضور اخترباستان‌شناسان و علاقه‌مندان در بامداد اول تير برگزار مي شود.

نياسر کاشان همانند ديگر چهارطاقي هاي ايران سازوکاري انديشيده شده که زمان و فصل را با ديدار طلوع خورشيد از ميان روزنه‌هاي تشکيل شده در اضلاع داخلي پايه‌هاي بنا تشخيص داد.

    خورشيد در حركت ساليانه خود از ديد ناظر زميني، در آغاز تابستان به بالاترين نقطه طلوع و غروب خود مي رسد كه به اندازه ۵/۲۳ درجه از نقطه اعتدالين فاصله مي گيرد. در اين هنگام خورشيد از بالاترين جايگاه طلوع خود در افق شمال خاوري برمي دمد و در بالاترين جايگاه غروب گاهي خود در افق شمال باختري فرومي رود. حركت روزانه خورشيد در آسمان نيز در اين هنگام به بالاترين خط سير خود بازمي رسد كه بيش از ديگر روزهاي سال به قطب آسماني نزديك شده و در نتيجه بلندترين روز سال و كوتاه ترين شب سال را پديد مي آورد. در اين روز و در لحظه ظهر خورشيدي، زاويه ميان خورشيد و افق جنوبي بيشتر از هر روز ديگر است و آفتاب در اين روز به كمال و اوج ساليانه خود دست مي يابد.

اين هنگام براي مردمان باستان که دلبستگي فراواني به پديده‌هاي کيهاني داشته و چنين پديده‌هايي را در زندگي روزمره، آيين‌ها و باورداشت‌هاي خود دخالت مي‌داده‌اند؛ اهميت بسياري داشته است و آيين‌ها و جشن‌هاي پرشماري را در اين هنگام برپا مي‌داشته‌اند. هر چند که امروزه بسياري از اين سنت‌هاي کهن به فراموشي سپرده شده است؛ اما برخي از آنها علاوه بر ثبت در تاريخ‌نامه‌ها و ديگر منابع مکتوب، تا به امروز نيز در ميان مردمان بازمانده‌اند.از جمله جشن هاي «اول تووستوني (تابستاني)» كه در فراهان، اراك، محلات و بسياري از نواحي ديگر ايران همراه با گردهمايي و مراسم آب پاشي در صحرا برگزار مي شود(آب پاشونك) .

اين چارتاقي، تنها نمونه سالم‌ باقي‌مانده از ميان ده‌ها چارتاقي ايران است که پس از حدود دو هزار سال، همچنان کاربري تقويمي و رصدي خود را تا به امروز حفظ کرده است و مي‌توان در آغاز تابستان به مشاهده طلوع خورشيد از ميان روزنه ويژه آن پرداخت. 

     در نزديکي چارتاقي نياسر، نمونه‌اي از يک ساعت آفتابي کهن نيز وجود داشته است که در ساليان اخير منهدم شده است. اين ساعت همراه با چارتاقي، مجموعه‌اي کامل از ابزارهاي زمان‌سنجي را فراهم کرده بوده‌اند.

   آغاز تابستان در گاهشماري گاهنباري (کهن‌ترين گاهشماري شناخته‌شده ايراني)، آغاز سال نو نيز بوده است که اين شيوه آغاز سال هنوز تا اندازه‌اي در گاهشماري طبري/ تبري بازمانده است. در گاهشماري گاهنباري، طول سال به چهار فصل و چهار نيم‌فصل بخش مي شده است که همچنان در تقويم زراعي روستاييان و کشاورزان ايراني برقرار و متداول است